Хоптогинская библиотека

Хоптоҕо, Мэлдьэхси нэһилиэктэриттэн Аҕа дойду Улуу сэриитин (1941-1945) кыттыылаахтарын, тыылга үлэлээбит дьоммут уонна сэрии сылын оҕолорун тустарынан кинигэлэр, ахтыылар, чинчийиилэр аҕыйаҕа суохтар. Кыраайы үөрэтээччилэрбит — Михаил Николаевич Корякин уонна Клара Максимовна Тарабукина уоттаах сэриигэ Ийэ дойдубутун көмүскээбит буойуннар, тыылга бэйэлэрин харыстаммакка үлэлээбит дьоммут уонна уоттаах сэрии уорааннаах сылларыгар күн сирин көрбүт сэрии сылын оҕолорун тустарынан, аҕа саастаахтартан ахтыы хомуйан, архыыптарга үлэлээн, көмүс тэҥэ көстүбүт күндү чахчылары барытын чөмчөтөн, үүнэр көлүөнэҕэ туох баар кырдьыгынан тиэрдэн, кинилэр сырдык ааттарын үйэтитэр үлэлэри оҥордулар. Салгыы кинигэлэри кытта билсиэҕин:

Улуу Кыайыы 60 уонна 75 сылларыгар анаан «2-с Мэлдьэхси Аҕа дойду көмүскэлигэр» диэн ахтыы кинигэлэр 2005 уонна 2020 сс. Хоптоҕо нэһилиэгин уонна Чурапчы улууһун бочуоттаах олохтооҕо, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын уонна орто анал үөрэх туйгуннара М.Н. Корякин хомуйан таһаарбыт кинигэлэрэ. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Мэлдьэхси нэһилиэгиттэн төрүттээх 149 туруу, үлэһит дьон, ол иһигэр 15 офицер, 10 сержант, үүнэн иһэр ыччаттар сэриигэ ыҥырыллан барбыттара. 117 киһи Арҕаа фроҥҥа Германияны утары сэриилэспиттэрэ, 9 киһи Японияны кытары сэриигэ кыттыбыттара. онтон 23 киһи үлэ фронугар сылдьыбыттара. Ыҥырыллыбыт дьонтон 109-һа кэргэннэнэ илик сулумах уолаттар этилэр, 39-һа кэргэннээх, оҕолордоох дьон этилэр. 71 киһи кыргыһыы толоонугар сырдык тыыннарын толук ууран охтубуттара. Сэрии холоругар эриллэн сорох ыаллар имири эстибиттэрэ, үгүстэртэн биирдии, иккилии эрэ киһи ордон, сап саҕаттан салҕанан, кэнэҕэски удьуор ууһаан барбыта.

Өйдөбүнньүк кинигэни СӨ култууратын туйгуна, Хоптоҕо нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо К. М. Тарабукина 2026 с. хомуйан, оҥорон, бэчээттэтэн таһаартарда. Киһи таһыттан көрөөт астына, киэн тутта, ытыктыы көрөр кинигэтэ. Кинигэҕэ, 1941-1945сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Хоптоҕо уонна 2-с Мэлдьэхси нэһилиэктэриттэн кыттыбыт биир дойдулаахтарбыт тустарынан кэлэр кэнчээри ыччакка билиһиннэрэр сыалтан, үтүө өйдөбүлүнэн, кинилэр олохторун туһунан сырдатылынна. Кинигэҕэ биографическай информациялар, хаартыскалар, буойуттар бойобуой суоллара, наҕараадалара, докумуоннара, көмүллүбүт сирдэрэ, эрдэ хомуйуллубут баар матырыйааллартан, бэчээккэ тахсыбыт кинигэлэртэн сааһыланан, бэтэрээннэр бэйэлэрин уонна кинилэр оҕолорун, чугас аймахтарын ахтыылара киирдилэр.

Кинигэбит икки түһүмэхтэн турар.

Бастакы түһүмэххэ Хоптоҕоттон уонна 2-с Мэлдьэхситтэн сэриигэ быhаччы ыҥырыы тутан барбыт уонна сэрии кэмигэр байыаннай чаастарга сулууспалыы сылдьан Арҕаа, Илин фроннарга сэриигэ кыттыбыт, Үлэ фроннарыгар сылдьыбыт биир дойдулаахтарбытын уонна Хоптоҕоттон, Мэлдьэхситтэн төрүттээх атын сиргэ олорон сэриигэ кыттыыны ылбыт дьоммут ааттара – суоллара чуолкайданан киирдилэр.

Иккис салааҕа Сэрииттэн тыыннаах ордон кэлбит Хоптоҕолор, Мэлдьэхсилэр уонна араас сылларга Хоптоҕоҕо кэлэн олохсуйан олорбут, үлэлээбит-хамнаабыт ветераннарбыт тустарынан, кинилэр бэйэлэрин ахтыылара түмүллэн киирдилэр.

Өйдөбүнньүк кинигэни К. М. Тарабукина 2021 с. хомуйан оҥордо. Кинигэҕэ 1941-1945 сс. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии сылларыгар ыраах тыылга өлөр-тиллэр мөккүөрүгэр сылдьан Кыайыы туһугар бэйэни харыстаммакка үлэлээн-хамсаан ааспыт Чурапчы улууһун Хоптоҕо нэһилиэгин колхуостаахтарын туһунан, ол тыйыс кэмнэр тыыннаах туоһуларын ахтыылара, кинилэр оҕолорун, сиэннэрин суруйуулара киирдилэр. Кинигэ үс түһүмэхтээх — бастакыта «2-с Мэлдьэхситтэн төрүттээх Баатара дьоно — сэриигэ», иккис «Кыайыыны тыылга уһансыбыттара», үһүс «Кинилэр эйэлээх олоҕу тутуһан, үлэни-үөрэҕи өрө тутан, оҕо-уруу төрөтөн салҕаабыттара олоҕу, түстээбиттэрэ бу күнү».

Өйдөбүнньүк кинигэни К. М. Тарабукина хомуйан, 2025 сылга оҥоһуллан бэчээттэнэн таҕыста. Кинигэҕэ, биһиги нэһилиэкпитигэр олорор уонна олорон ааспыт сэрии кэмин оҕолорун үөрэхтээх үлэһит дьон үтүөлэрэ буолаары, кэскиллээх суолу арыйаары, сырдыкка-кэрэҕэ уһуйуллаары кыһаллан-мүһэллэн үөрэммитттэрин, оҕо саас ааспат-арахпат ахтылҕанын, үтүө өйдөбүлүнэн, кинилэр олохторун туһунан, эрдэ хомуйуллубут баар матырыйааллартан, бэчээккэ тахсыбыт кинигэлэртэн сааһыланан уонна оҕолорун, чугас аймахтарын ахтыыларынан сырдатылынна. Оҕо саастарыттан сут-кураан, уот сэрии алдьархайдаах сылларын эттэринэн-хааннарынан билбит, тоҥору, аччыктыыры тулуурдаахтык туораан дьоллоох олоҕу уһансыбыт, билигин да олох үөһүгэр сылдьан туох баар ыытыллар уопсастыбаннай үлэлэргэ биир саамай көхтөөхтүк кыттар ытык дьоммутунан биһиги киэн туттабыт. Кинилэр олорон кэлбит уустук олохторо үүнэр көлүөнэ ыччакка  бастыҥ холобур буолар.

Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат!